Historia Mistrzejowic

Historia Mistrzejowic

Na terenie Dzielnicy XV znajduj─ů si─Ö historyczne miejscowo┼Ťci: Mistrzejowice, Batowice (cz─Ö┼Ť─ç), Dziekanowice (cz─Ö┼Ť─ç). Mistrzejowice wie┼Ť nad D┼éubni─ů po raz pierwszy wzmiankowana w 1270 r., kt├│r─ů kr├│l Kazimierz Jagiello┼äczyk w 1464 r. przeni├│s┼é z prawa polskiego na niemieckie. Od pocz─ůtku podlega┼éa parafii w Raciborowicach. Wie┼Ť by┼éa w┼éasno┼Ťci─ů kapitu┼éy krakowskiej od XV do XVIII w.

Na terenie wsi znajdowa┼éa si─Ö karczma i m┼éyn. W XIX w. w Mistrzejowicach rodzina Ostrzeszowicz├│w posiada┼éa posiad┼éo┼Ť─ç dworsk─ů. W ramach Twierdzy Krak├│w w latach 1895-97 na terenie wsi wzniesiono fort pancerny Mistrzejowice (wg proj. Emila Go┼éog├│rskiego). Mia┼é za zadanie broni─ç doliny D┼éubni. Na terenie Mistrzejowic wybudowano zesp├│┼é nowoczesnych osiedli mieszkaniowych (wg proj. W. C─Öckiewicza, M. Czerwi┼äskiej, J. Gardulskiego, M. Rekaszys-Rataj) w ramach trzeciego etapu rozbudowy Nowej Huty.

W latach 1967-73 po obu stronach ul. K. Jancarza powsta┼éy osiedla: Tysi─ůclecia (strona po┼éudniowa), Z┼éotego Wieku (strona p├│┼énocna), a w latach 1974-82 po obu stronach ul. Piasta Ko┼éodzieja osiedla: Bohater├│w Wrze┼Ťnia (strona zachodnia) i Piast├│w (strona wschodnia). Wzniesiono budynki pi─Öcio, jedenastokondygnacyjne w technologii wielkoblokowej i wielkop┼éytowej, a nast─Öpnie 7 szk├│┼é podstawowych, liceum, 7 przedszkoli, 2 ┼╝┼éobki, 2 przychodnie lekarskie. Na pocz─ůtku funkcje handlowo-us┼éugowe pe┼éni┼éy ma┼ée pawilony i du┼╝e centrum handlowe przy ul. K. Jancarza (wg proj. M. i J. Chronowskich, O. Krajewskiego).

W 1974 r. przed Szko┼é─ů Podstawow─ů nr 85 im. J. Kochanowskiego na osiedlu Z┼éotego Wieku postawiono pomnik patrona w formie wieloelementowej kompozycji z reliefowym portretem poety autorstwa J. Danielaka. W latach 1979-85 mi─Ödzy ulicami Srebrnych Or┼é├│w i L. Okulickiego powsta┼éo osiedle Kombatant├│w.

Natomiast w 1986 r. rozpocz─Öto rozbudow─Ö Mistrzejowic: w cz─Ö┼Ťci wschodniej wzniesiono osiedle Mistrzejowice Nowe (wg proj. K. Szopi┼äskiej) z budynkami pi─Öcio, jedenastokondygnacyjnymi w technologii wielkoblokowej i wielkop┼éytowej, pawilon handlowo-us┼éugowy; w cz─Ö┼Ťci zachodniej osiedle O┼Ťwiecenia (wg proj. R. Strzeleckiego) z budynkami cztero, pi─Öcio, dziewi─Öcio, jedenastokondygnacyjnymi w technologii wielkoblokowej i wielkop┼éytowej, szko┼é─Ö i pawilon handlowo-us┼éugowy; a w cz─Ö┼Ťci p├│┼énocno-zachodniej osiedle Srebrnych Or┼é├│w (wg proj. K. Koterby) g┼é├│wnie z zabudow─ů jednorodzinn─ů.

Dla szybko wzrastaj─ůcej liczby mieszka┼äc├│w powsta┼éych osiedli w roku 1976 ks. kardyna┼é Karol Wojty┼éa erygowa┼é parafi─Ö w Mistrzejowicach, gdzie w latach 1976-83 wzniesiono ko┼Ťci├│┼é, kt├│ry konsekrowa┼é ju┼╝ jako papie┼╝ Jan Pawe┼é II. Nowoczesn─ů bry┼é─Ö ko┼Ťcio┼éa zaprojektowa┼é architekt J├│zef Dutkiewicz. Ko┼Ťci├│┼é posiada dwa poziomy. Wystr├│j wn─Ötrza g├│rnego poziomu zosta┼é w wi─Ökszo┼Ťci wykonany przez Gustawa Zem┼é─Ö. Nad o┼étarzem g┼é├│wnym umieszczono grup─Ö rze┼║b przedstawiaj─ůcych: Chrystusa, Naj┼Ťwi─Ötsz─ů Maryj─Ö Pann─Ö i ┼Ťw. Maksymiliana Marii Kolbego, kt├│rej uzupe┼énieniem s─ů bardzo ekspresyjne Stacje M─Öki Pa┼äskiej. Na ┼Ťcianach po bokach umieszczono tarcze herbowe, gdy┼╝ ┼Ťwi─ůtyni─ů opiekuje si─Ö Zakon Kawaler├│w Malta┼äskich. Natomiast na dolnym poziomie dominuje prostota i spok├│j. W o┼étarzu znajduje si─Ö wyrze┼║biony przez Bronis┼éawa Chromego krucyfiks, po bokach kt├│rego ustawiono du┼╝e obrazy p─Ödzla Adama Suzina przedstawiaj─ůce ┼Ťw. J├│zefa i ┼Ťw. Miko┼éaja. Po obu stronach wej┼Ťcia do ko┼Ťcio┼éa urz─ůdzono kaplice. Po prawej znajduje si─Ö Kaplica Ciechanowskich z epitafiami cz┼éonk├│w tego rodu, b─Öd─ůca r├│wnocze┼Ťnie kaplic─ů chrzcieln─ů, kt├│r─ů to funkcj─Ö podkre┼Ťla br─ůzowa rze┼║ba ┼Ťw. Jana Chrzciciela i marmurowa chrzcielnica z herbami Rzeczypospolitej Trzech Narod├│w: Or┼éem ÔÇô Polski, Pogoni─ů ÔÇô Litwy i ┼Ťw. Micha┼éem, patronem Rusi. Natomiast po lewej stronie znajduje si─Ö Kaplica Matki Boskiej Nieustaj─ůcej Pomocy, z figur─ů ┼Ťw. Jadwigi Kr├│lowej, na p┼éaszczu kt├│rej widoczne s─ů lilie andegawe┼äskie. Podobnie jak w nawie tak i w kaplicach rze┼║by wykona┼é Gustaw Zem┼éa. W 1991 r. przed ko┼Ťcio┼éem wzniesiono pomnik Ojca ┼Üwi─Ötego Jana Paw┼éa II (wg proj. Gustawa Zem┼éy). Fundatorami pomnika s─ů dwaj obywatele Macedonii: Tomis┼éaw Kecman i Risto Gusterow.

W podziemiach ko┼Ťcio┼éa znajduj─ů si─Ö groby ks. proboszcza J├│zefa Kurzeji i ks. Miko┼éaja Kuczkowskiego, kt├│rzy w du┼╝ym stopniu przyczynili si─Ö do powstania tej ┼Ťwi─ůtyni. Ks. Kuczkowski by┼é d┼éugoletnim wsp├│┼épracownikiem ks. kardyna┼éa Karola Wojty┼éy. Z ko┼Ťcio┼éem w Mistrzejowicach zwi─ůzany by┼é ks. Kazimierz Jancarz, kt├│ry by┼é kapelanem nowohuckiej ÔÇťSolidarno┼ŤciÔÇŁ. Nale┼╝y przypomnie─ç, i┼╝ by┼é jednym z trzech z najbardziej zaanga┼╝owanych w dzia┼éalno┼Ť─ç ÔÇťsolidarno┼Ťciow─ůÔÇŁ i najs┼éynniejszych kap┼éan├│w w Polsce okresu stanu wojennego, wraz z ks. Jerzym Popie┼éuszk─ů z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Karola Boromeusza w Warszawie i ks. Henrykiem Jankowskim z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Brygidy w Gda┼äsku. Ks. Kazimierz Jancarz towarzyszy┼é robotnikom Nowej Huty w tych trudnych czasach zar├│wno w czasach strajk├│w, jak i organizowa┼é pomoc dla uwi─Özionych czy wyrzuconych z pracy. Po strajkach i pacyfikacji Huty im. Lenina w 1988 r. za┼éo┼╝y┼é Wikariat Solidarno┼Ťci w celu niesienia pomocy robotnikom represjonowanym przez w┼éadze. W ko┼Ťciele mistrzejowickim organizowa┼é msze ┼Ťw. za Ojczyzn─Ö, cz─Östo po┼é─ůczone ze spotkaniami kulturalno-o┼Ťwiatowymi oraz zebrania, konferencje, festiwale. Ks. Kazimierz Jancarz za┼éo┼╝y┼é Uniwersytet Robotniczy im. kardyna┼éa S. Wyszy┼äskiego (1983-87), bractwo Confraternia (akademicka, robotnicza i samaryta┼äska) oraz studio nagra┼ä rejestruj─ůce wydarzenia stanu wojennego 1981-83. Ponadto zainicjowa┼é coroczne pielgrzymki ludzi pracy z Krakowa do Kalwarii Zebrzydowskiej i wsp├│┼éorganizowa┼é og├│lnopolskie pielgrzymi na Jasn─ů G├│r─Ö. W latach 1984-85 zorganizowa┼é og├│lnopolski festiwal muzyki chrze┼Ťcija┼äskiej Sacrosong, a w1987 r. Mi─Ödzynarodow─ů Konferencj─Ö Praw Cz┼éowieka. Ks. Kazimierz Jancarz zosta┼é upami─Ötniony poprzez nadanie jego imienia jednej z ulic w Mistrzejowicach.

Natomiast w latach 1991-93 na osiedlu Bohater├│w Wrze┼Ťnia wzniesiono ko┼Ťci├│┼é Matki Bo┼╝ej Nieustaj─ůcej Pomocy (wg proj. M. Janowskiego przy wsp├│┼éudziale Z. Janowskiego), kt├│ry zosta┼é konsekrowany w 1994 r. przez ks. kardyna┼éa F. Macharskiego. W prezbiterium znajduje si─Ö o┼étarz g┼é├│wny z XVIII w., przekazany z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Wojciecha w Krakowie, w kt├│rym umieszczono kopi─Ö obrazu patronki ko┼Ťcio┼éa ÔÇô Madonny de Perpetuo Succursu ÔÇô Matki Bo┼╝ej Nieustaj─ůcej Pomocy. Orygina┼é tego ws┼éawionego na ca┼éym ┼Ťwiecie wizerunku znajduje si─Ö w rzymskim ko┼Ťciele pod wezwaniem ┼Ťw. Alfonsa Liguori, kt├│rym opiekuj─ů si─Ö Redemptory┼Ťci. Wn─Ötrze o┼Ťwietlaj─ů ┼╝yrandole-pajaki oraz boczne lampy, a ┼Ťciany dekoruj─ů zacheuszki konsekracyjne wykonane przez W┼éadys┼éwa Kufreja. Na ┼Ťcianach nawy znajduje si─Ö niezwyk┼ée p┼éaskorze┼║by przedstawiaj─ůce G┼éow─Ö Chrystusa w cierniowej koronie, kt├│ry ma inny wyraz twarzy na ka┼╝dej z p┼éaskorze┼║b stanowi─ůcych kolejne stacje Drogi Krzy┼╝owej wykonane przez Ann─Ö Og├│rek. W 1998 r. fasad─Ö ozdobiono mozaik─ů (wg proj. A. Og├│rek), a w oknach umieszczono witra┼╝e z wyobra┼╝eniami polskich ┼Ťwi─Ötych i b┼éogos┼éawionych (proj. i wyk. K. i R. Mysiakowskich).

Mistrzejowice zosta┼éy w┼é─ůczone do Krakowa w 1951 r. jako LV dzielnica katastralna, kt├│ra stanowi┼éa cz─Ö┼Ť─ç dzielnicy administracyjnej Nowa Huta. W 1991 roku wprowadzono nowy podzia┼é administracyjny Krakowa i na obszarze dzielnicy Nowa Huta utworzono 5 dzielnic samorz─ůdowych, w tym Dzielnice XV Mistrzejowice. Batowice wie┼Ť wzmiankowana pierwszy raz w 1344 r. Od pocz─ůtku podlega┼éa parafii w Raciborowicach. Wie┼Ť stanowi┼éa w┼éasno┼Ť─ç biskup├│w krakowskich do ko┼äca XVIII w., a nast─Öpnie nale┼╝a┼éa do kapitu┼éy krakowskiej. Natomiast w XIX w. Batowice nale┼╝a┼éy do kanonika M. Dubieckiego, a p├│┼║niej do rodziny Bie┼äkowskich. W XV w. w Batowicach znajdowa┼é si─Ö dw├│r z folwarkiem, m┼éyn i karczma. W 1676 r. kr├│l Jan III Sobieski ustanowi┼é w Batowicach c┼éo na D┼éubni. W ramach Twierdzy Krak├│w w latach 1883-85 na terenie wsi wzniesiono fort artyleryjski Batowice zwr├│cony ku dolinie D┼éubni. Ciekawostk─ů jest usypanie podw├│jnych umocnie┼ä do obrony dna fosy, kt├│re s─ů ┼Ťladem wzmocnie┼ä fort├│w starego typu z pocz─ůtk├│w XX w. W okresie mi─Ödzywojennym przez teren Batowic przeprowadzono odcinek linii kolejowej Krak├│w-Tunel w 1934 r., dzi─Öki kt├│remu Krak├│w uzyska┼é po┼é─ůczenie z Warszaw─ů z pomini─Öciem ┼Ül─ůska.

W Batowicach zachowa┼éa si─Ö niezwyk┼éa kapliczka s┼éupowa z 1 po┼é. XVII w. ceglana z wmurowanymi w ni─ů majolikowymi taflami ze scen─ů Ukrzy┼╝owania. W zachowanym na terenie wsi dworze Batowickim w okresie mi─Ödzywojennym znajdowa┼é si─Ö zak┼éad dla nerwowo chorych, w czasie II wojny ┼Ťwiatowej Niemcy za┼éo┼╝yli tu szko┼é─Ö dla dziewcz─ůt, a obecnie mie┼Ťci si─Ö w nim Dom Pomocy Spo┼éecznej. W latach 70-tych XX w. na w┼é─ůczonej do Krakowa cz─Ö┼Ťci wsi rozbudowano osiedla mieszkaniowe. Od Batowic przyj─ů┼é nazw─Ö obecnie najwi─Ökszy cmentarz w Krakowie zwany Batowickim, kt├│ry znajduje si─Ö na terenie s─ůsiedniego Pr─ůdnika Czerwonego. Batowice cz─Ö┼Ťciowo (po┼éudniowa cz─Ö┼Ť─ç) zosta┼éy w┼é─ůczone do Krakowa w 1973 r. i sta┼éy si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů dzielnicy administracyjnej Nowa Huta. Dziekanowice wie┼Ť po raz pierwszy wzmiankowana w latach 1350-51, nale┼╝a┼éa do kapitu┼éy krakowskiej. Wie┼Ť podlega┼éa parafii w Raciborowicach. W 1464 r. Kazimierz Jagiello┼äczyk przeni├│s┼é Dziekanowice z prawa polskiego na magdeburskie. Od roku 1497 dobra we wsi dzier┼╝awi┼é kanonik krakowski i kanclerz Kr├│lestwa Stanis┼éaw z Kurozw─Ök. Pod koniec XV w. we wsi znajdowa┼é si─Ö dw├│r z zabudowaniami gospodarczymi, kt├│ry w XIX w. dzier┼╝awi┼éa rodzina Sawiczewskich. Interesuj─ůc─ů pami─ůtk─ů w Dziekanowicach jest zachowany kopiec ÔÇô wg tradycji mogi┼éa poleg┼éych tu ┼╝o┼énierzy Naczelnika Insurekcji Tadeusza Ko┼Ťciuszki. Dziekanowice cz─Ö┼Ťciowo (po┼éudniowa cz─Ö┼Ť─ç) zosta┼éy w┼é─ůczone do Krakowa w 1986 r. i sta┼éy si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů dzielnicy administracyjnej Nowa Huta. Wsie, kt├│re w ca┼éo┼Ťci lub cz─Ö┼Ťciowo znalaz┼éy si─Ö na terenie Dzielnicy XV ┼é─ůczy wsp├│lna przesz┼éo┼Ť─ç: nale┼╝a┼éy przez wieki do kapitu┼éy krakowskiej i podlega┼éy parafii w Raciborowicach. Obecnie obszar tych miejscowo┼Ťci w ramach dzielnicy zosta┼é zabudowany g┼é├│wnie osiedlami mieszkaniowymi. W ostatnich latach na terenie dzielnicy stworzono du┼╝y, nowoczesny kompleks handlowy z hipermarketami: Auchan, Obi oraz rozrywkowy z Multikinem i Parkiem Wodnym.

Opracowała: Małgorzata Niechaj

Tekst pochodzi ze strony: www.dzielnica15.krakow.pl